Môi trường lớp học: người dạy thứ ba trong phòng

Có một câu nói quen thuộc trong giáo dục mầm non: môi trường là người dạy thứ ba, sau giáo viên và bạn cùng lớp.

Điều này không phải cách nói hoa mỹ. Cách bố trí lớp ảnh hưởng trực tiếp tới mức độ trẻ tự chơi, số lượng xung đột, và mức độ ồn.

Nguyên tắc bố trí

Chia thành các góc rõ ràng. Trẻ hiểu được nơi nào làm gì thì tự chơi tốt hơn và ít lang thang hơn.

Tách khu ồn và khu yên. Góc xây dựng và góc đóng vai ồn; góc sách và góc tạo hình cần yên. Đặt cạnh nhau là công thức gây khó chịu cho cả hai.

Có lối đi thông thoáng. Lối đi chật là nơi phát sinh va chạm — nhiều xung đột trong lớp thực chất do bố trí chứ không do trẻ.

Đồ dùng ở tầm trẻ. Trẻ tự lấy được và tự cất được. Điều này dạy tính tự lập và giảm việc trẻ phải gọi cô liên tục.

Có chỗ để trẻ ở một mình. Trẻ cũng cần khoảng riêng — một góc nhỏ có gối, có sách.

Giữ tầm nhìn. Giáo viên phải quan sát được toàn bộ lớp từ bất kỳ vị trí nào. Các kệ cao chắn tầm nhìn vừa gây khó quản lý vừa là vấn đề an toàn.

Tận dụng ánh sáng tự nhiên và không gian ngoài trời nếu có.

Các góc thường có

• Góc xây dựng — khối gỗ, đồ lắp ghép. Cần diện tích sàn rộng.
• Góc đóng vai — đồ gia đình, bác sĩ, cửa hàng. Đây là góc phát triển ngôn ngữ và kỹ năng xã hội mạnh nhất.
• Góc sách — yên tĩnh, có chỗ ngồi thoải mái, sách để mặt bìa ra ngoài cho trẻ dễ chọn.
• Góc tạo hình — gần nguồn nước nếu được.
• Góc khám phá — vật liệu tự nhiên, kính lúp, cân.
• Góc âm nhạc — nếu có, nên đặt xa góc yên tĩnh.

Số lượng chỗ trong mỗi góc nên được giới hạn rõ ràng bằng hình ảnh hoặc bằng số ghế — điều này giảm chen lấn và dạy trẻ chờ đợi.

Đồ dùng tự làm

Nhiều đồ dùng dạy học tốt làm được từ vật liệu sẵn có, và trẻ thường chơi với chúng lâu hơn đồ mua sẵn — vì đồ mở cho phép nhiều cách chơi hơn.

Vật liệu hay dùng: hộp giấy các cỡ, ống giấy, nắp chai đã rửa sạch, vải vụn, dây, hạt lớn, gỗ vụn đã mài nhẵn, lá và vỏ sò.

Nguyên tắc an toàn — không được bỏ qua:

• Kích thước. Vật nhỏ lọt qua ống giấy vệ sinh là nguy cơ hóc với trẻ nhỏ. Đây là phép thử đơn giản nên dùng cho mọi món.
• Không có cạnh sắc, không có dằm.
• Chất liệu an toàn — sơn và keo không độc, không dùng vật liệu đã đựng hoá chất.
• Vệ sinh được. Đồ trẻ cho vào miệng phải rửa được.
• Chắc chắn — không rời ra thành mảnh nhỏ khi trẻ giật.
• Không dây dài quanh cổ trẻ.
• Kiểm tra định kỳ và loại bỏ khi hỏng.

Vật liệu mở

Đây là loại có giá trị cao nhất trên mỗi đồng chi phí: các vật không có công dụng cố định — khối gỗ, vải, hộp, nắp, que.

Vì sao tốt:

• Trẻ tự quyết định chúng là gì, nên trò chơi phong phú hơn.
• Dùng được ở nhiều lứa tuổi.
• Phát triển tưởng tượng và giải quyết vấn đề.
• Không hỏng theo kiểu đồ chơi có pin.
• Rẻ hoặc miễn phí.

Đồ chơi càng làm sẵn nhiều thì trẻ càng ít phải nghĩ. Một hộp giấy có thể là xe, là nhà, là thuyền — một chiếc xe nhựa chỉ là xe.

Thay đổi theo thời gian

• Đổi vật liệu theo chủ đề nhưng giữ cấu trúc góc ổn định.
• Quan sát góc nào ít trẻ vào — thường là do vị trí, do thiếu vật liệu, hoặc do đồ đã cũ.
• Luân phiên đồ chơi thay vì bày hết cùng lúc. Cất bớt rồi đưa ra lại sau vài tuần khiến chúng như mới.
• Trưng bày sản phẩm của trẻ ở tầm mắt trẻ, không phải tầm mắt người lớn.

An toàn tổng thể của phòng

• Ổ điện có nắp che.
• Kệ cố định vào tường để không đổ.
• Không có vật nặng ở trên cao.
• Cửa có chống kẹp tay.
• Sàn không trơn.
• Hoá chất và dụng cụ vệ sinh cất ngoài tầm với, có khoá.
• Lối thoát hiểm không bị chắn.
• Kiểm tra an toàn định kỳ theo danh mục.

Với người mới ra trường

• Quan sát lớp của đồng nghiệp có kinh nghiệm — cách bố trí của họ chứa nhiều bài học đã trả giá.
• Bắt đầu đơn giản rồi điều chỉnh theo cách trẻ thực sự dùng không gian.
• Ghi lại điều gì hiệu quả để dùng cho các năm sau.
• Đừng đầu tư nhiều tiền cá nhân — vật liệu mở và đồ tự làm giải quyết được phần lớn nhu cầu.

Một điều đáng nhớ

Khi một lớp học ồn ào, nhiều xung đột và trẻ khó tập trung, phản ứng đầu tiên thường là siết kỷ luật.

Nhưng rất nhiều lần, nguyên nhân nằm ở bố trí không gian — lối đi chật, góc ồn cạnh góc yên, thiếu đồ chơi cho món được ưa chuộng, không có chỗ để trẻ nghỉ. Sửa những thứ đó thường hiệu quả hơn và nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc quản lý hành vi.

Câu hỏi thường gặp